Louise Brown, geboren in 1978 in Engeland is 's werelds eerste ivf-baby. Vijf jaar later, in 1983 worden in ziekenhuis St. Annadal in Maastricht voor de eerste keer - niet poliklinisch zoals nu, maar onder narcose in een operatiekamer - rijpe eicellen afgenomen die vervolgens in het laboratorium van het Biomedisch Centrum worden bevrucht.
Het zijn spannende tijden, niet alleen omdat het wachten is op de eerste zwangerschap door middel van ivf, maar ook op de regelgeving die voor ivf in Nederland zal gaan gelden. Deze verrichting wordt uiteindelijk onder artikel 18 van de WZV gebracht, dezelfde regelgeving die geldt voor klinisch genetisch onderzoek en erfelijkheidsadvisering.
Preïmplantatie genetische diagnostiek, afgekort PGD, vormt een van de reproductieve opties voor paren die belast zijn met een hoog (herhalings-)risico op een kind met een ernstige erfelijke aandoening en vormt een alternatief voor de prenatale diagnostiek.
Wanneer in twee aaneengrenzende ruimtes van het Biomedisch Centrum in Maastricht zowel ivf als prenatale diagnostiek worden uitgevoerd, ontstaat in 1985 bij Joep Geraedts en Hans Evers het idee om PGD te gaan ontwikkelen. De discussie over de aanvaardbaarheid van zwangerschapsafbreking resulteert in een onderzoeksvraagstelling naar de mogelijkheden van een alternatief in de vorm van genetisch onderzoek vóór de zwangerschap, dat wil zeggen bij embryo’s ontstaan door ivf.
Na vele medisch ethische discussies en vergunningsaanvragen wordt in 1997 het eerste Nederlandse kind geboren na toepassing van PGD.
Het academisch ziekenhuis Maastricht (azM) viert in 2002 de geboorte van het 1.000e ivf-kind.
In januari 2003 stelt de toenmalige staatssecretaris van VWS, Clémence Ross-van Dorp een nieuwe planningsregeling klinisch genetisch onderzoek en erfelijkheidsadvisering vast. Het Maastrichtse centrum krijgt bij die gelegenheid als enige centrum in Nederland een vergunning voor het toepassen van PGD.
Nadat staatssecretaris Ross-van Dorp in 2003 vergunning verleent, vraagt ze advies aan de Gezondheidsraad over deze verrichting. De Gezondheidsraad pleit in haar rapport van januari 2006 om ook aandoeningen zoals borst- en eierstokkanker, die berusten op BRCA 1 en 2-mutaties, toe te laten tot PGD. Bij deze aandoeningen is de kans groot dat het meisje dat het gen erft de aandoening krijgt, maar deze kans is niet honderd procent.
In 2006 komt de financiering via de zorgverzekeraars rond. Tot dat moment werden alle verrichtingen uit het academisch budget betaald.
In mei 2006 concludeert de staatssecretaris in haar advies dat er onvoldoende grond bestaat om PGD toe te passen bij aandoeningen met onvolledige penetrantie. Op basis van dit standpunt besluit de werkgroep PGD in afwachting van regelgeving dan wel het oordeel van de Tweede Kamer te wachten met het opstarten van PGD voor BRCA 1 en 2.
Het Maastricht UMC+ behoort tot de oprichters van het PGT Consortium van de European Society of Human Reproduction and Embryology (ESHRE) en is vanaf de oprichting in de stuurgroep van dit consortium vertegenwoordigd. Daarnaast is er een zeer intensief samenwerkingsverband met de twee toonaangevende PGT-centra in Brussel en Straatsburg. Deze nationale en internationale inbedding van indicatiestelling en werkwijze werkt tot volle tevredenheid van verwijzers en patiënten.
Lees ook het verhaal Beleid en kwaliteitsbevordering op Europese schaal
Door de kabinetscrisis vindt de behandeling van het verzoek om PGD voor erfelijke borstkanker in de Tweede Kamer nooit plaats. Na het aantreden van het nieuwe kabinet zoekt onder meer de Nederlandse Federatie van Kankerpatiëntenverenigingen contact met het Ministerie van VWS.
Sinds 2007 is een, ook weer geheel geprotocolleerde, overeenkomst gesloten met het UMC Utrecht en later ook met het UMC Groningen en het Amsterdam UMC voor transport-PGT. Dit bespaart een aantal paren verschillende extra reizen naar Maastricht. Bij hen vindt de ivf plaats in Utrecht, Groningen of Amsterdam en onderzoekt Maastricht de voor onderzoek afgenomen cellen.
Het PGT-centrum in Maastricht verenigt zich in 2008 met de transport-PGT-centra UMCU, UMCG en AUMC in PGT Nederland.
Het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde presenteert in de uitgave van 19 januari 2008 de resultaten van het onderzoek naar tien jaar ivf-behandelingen in Nederland en de resultaten per ivf-centrum over 2006. Het ivf-centrum in Maastricht staat drie jaar achter elkaar op de eerste plaats. Dit maakt duidelijk dat de eerste keer geen toeval is.
Om ervoor te zorgen dat PGT binnen ethische en maatschappelijk geaccepteerde kaders blijft, is de landelijke indicatiecommissie (LIC) PGT opgericht. Deze commissie beoordeelt per nieuwe aandoening of het toepassen van PGT gerechtvaardigd is. Wanneer een wensouderpaar een PGT-verzoek indient voor een nieuwe indicatie, wordt de anonieme casus voorgelegd aan de LIC. Deze commissie bestaat uit klinisch genetici, gynaecologen, ethici en een vertegenwoordiger van de patiëntenverenigingen. De LIC baseert haar besluitvorming onder andere op de Regeling preïmplantatie genetische diagnostiek uit 2009. Volgens deze regeling is PGT uitsluitend bedoeld voor wensouderparen met een significant verhoogd risico op een kind met een ernstige erfelijke aandoening.
Christine de Die-Smulders is een van de eerste klinisch genetici van de afdeling Klinische Genetica in het Maastrichtse academische ziekenhuis. Ze begeleidt paren, belast met een ernstige erfelijke aandoening, om met behulp van PGT hun kinderwens te vervullen. Op 6 september 2012 wordt ze benoemd tot hoogleraar PGT aan de Universiteit Maastricht.
Op 26 april 2013 in het afgeladen Maastrichtse Theater aan het Vrijthof neemt Joep Geraedts afscheid met een symposium. Hij blikt onder andere terug op het ontstaan van PGT. Collega's van het eerste uur, zoals prof. dr. Hans Evers, vullen hem aan vanuit hun specialisme.
Hans Evers, hoogleraar Obstetrie en Gynaecologie aan de Universiteit Maastricht, gaat op 25 september 2014 met emeritaat. Zijn afscheidsrede is getiteld 'Opoe op bezoek’.
In 2020 is – na 25 jaar PGT in Nederland – de magische grens van in totaal 1.000 kinderen doorbroken.
Op eerste kerstdag 2022 overlijdt Joep Geraedts in de leeftijd van 74 jaar. We herinneren ons hem niet alleen als de grondlegger van de afdeling Klinische Genetica van het Maastricht UMC+ maar ook als een bevlogen wetenschapper, goede docent en als stamvader van het PGT-centrum.
In juli 2023 gaat Christine de Die-Smulders met pensioen. In haar afscheidsinterview blikt ze terug op haar eigen ontwikkeling en die van de klinische genetica. Het moment dat de eerste PGT-baby werd geboren, herinnert ze zich als de dag van gisteren.
Masoud Zamani Esteki en zijn onderzoeksteam ontwikkelen een techniek waarmee embryo’s met een enkele test op alle bekende genetische afwijkingen kunnen worden onderzocht. Deze nieuwe methode is nauwkeuriger en sneller dan de bestaande technieken voor embryoselectie, die slechts een deel van het genetisch materiaal analyseren. Hierdoor kan sneller en beter worden vastgesteld welke embryo’s geschikt zijn voor een succesvolle zwangerschap, wat de kans op een gezond kind vergroot voor wensouders met een verhoogd risico op een erfelijke aandoening. Het baanbrekende onderzoek leidt tot een publicatie in het gerenommeerde wetenschappelijke tijdschrift Nature Communications.
In 15 jaar tijd heeft de LIC in totaal 187 verzoeken beoordeeld, voor aandoeningen variërend van erfelijke kanker en aangeboren hartafwijkingen tot craniofaciale afwijkingen en aandoeningen van de zintuigen. De twee grootste categorieën aandoeningen waren neurologische aandoeningen en aandoeningen waarbij multipele congenitale afwijkingen voorkomen. De afgelopen jaren nam het aantal PGT-verzoeken voor aandoeningen van de zintuigen toe. Het merendeel, ongeveer driekwart, van de aanvragen kreeg een ‘ja, mits’-advies.
De landelijke indicatiecommissie (LIC) beslist op basis van dit onderzoek dat embryoselectie voortaan is toegestaan bij dragers van mutaties in vijf specifieke genen die ernstige hartziekten veroorzaken: PLN, LMNA, FLNC, BAG3 en RBM20. Daarmee verandert het landelijk beleid voor deze mutaties van een 'nee, tenzij' naar een 'ja, mits'-indicatie.
Pioniers van het eerste uur, zorgprofessionals, wetenschappelijk onderzoekers, beleidsmakers en ervaringsdeskundigen kwamen op 28 november 2025 samen om 30 jaar PGT in Nederland te vieren. In het Van der Valk hotel in Maastricht werden ze bijgepraat over verleden, heden én toekomst van PGT.
