De soms moeizame zoektocht naar betekenis

De toename van het aantal klasse 3-mutaties is toe te schrijven aan betere onderzoekstechnieken waarbij alle genen in een keer kunnen worden bekeken. De mutaties die worden ontdekt, zijn onder te verdelen in vijf categorieën. Klasse 1 en 2 zijn veranderingen waarvan uit functioneel onderzoek blijkt dat die onschuldig zijn. Bij klasse 3 wordt een verandering in het DNA gevonden waarvan de betekenis onduidelijk is. Klasse 4 is een mutatie die waarschijnlijk de oorzaak is van de erfelijke aandoening, hoewel niet 100% zeker. Bij klasse 5-mutatie is die zekerheid er wel. Alleen klasse 4 en 5 komen in aanmerking voor PGT.

“Wensouders willen een genmutatie met mogelijk risico op een ernstige aandoening liever niet doorgeven, tegelijkertijd geeft een VUS te weinig aanknopingspunten voor PGT. Van een VUS is namelijk niet te voorspellen of die goed of slecht is in relatie tot de gezondheid van een toekomstig kind. Helaas staat ons maar beperkt functioneel onderzoek ter beschikking om te onderzoeken of de VUS een verklaring geeft voor de aandoening van de patiënt. We komen dan al snel terecht bij familieonderzoek waarbij we kijken of er familieleden zijn met hetzelfde beeld en dezelfde variant. En of familieleden zonder dit beeld de variant niet hebben. Dat kan soms meer duidelijkheid scheppen, maar lang niet altijd.”

“Het concept van zo’n onduidelijke variant met onbekende betekenis is moeilijk te bevatten voor patiënten”, ervaart Sonja. “Soms is de verandering weliswaar van onbekende betekenis, maar is het klinisch beeld specifiek en verdacht. Dan lijkt het waarschijnlijk dat de variant de oorzaak is. Als de wensouders besluiten dat ze de variant niet willen doorgeven, neemt de klinisch geneticus contact met ons op en pakken wij het verder op. Aan de basis ligt dat we voor klasse 3-veranderingen géén PGT bieden, en verreweg de meeste verzoeken wijzen we dan ook af. Soms is het echter dusdanig verdacht dat we het toch verder proberen uit te diepen. We hebben dan een intake, brengen in kaart wat er is gevonden en kijken technisch naar het type verandering en of die al eerder is beschreven. We kijken naar het klinisch beeld van de patiënt en in hoeverre dat past bij de kenmerken van de genmutatie. We overleggen met de verwijzer en het laboratorium dat het DNA-onderzoek heeft gedaan. Soms, als er aanleiding toe is, praten we aanvullend met experts die op een bepaald gebied meer ervaring hebben. Alles met het doel toch zoveel mogelijk over de VUS te weten te komen en een zo goed mogelijke inschatting te maken of de VUS de oorzaak is van het beeld dat we zien. Als de inschatting heel waarschijnlijk is, bespreken we die altijd in onze maandelijkse PGT-werkgroep om te bepalen of we deze mensen – bij uitzondering – toch PGT bieden.”

Sonja benadrukt dat de afweging moeilijk is. “We gaan  daar dan ook zeer voorzichtig en zorgvuldig mee om. We willen mensen zo goed mogelijk helpen en niet in de kou laten staan. Potentieel kan de VUS een ernstige aandoening opleveren die de wensouders niet willen doorgeven. Aan de andere kant willen we ze niet voor niets een belastend traject laten doorlopen waarbij het risico op een aangedaan kind blijft bestaan omdat naar de verkeerde variant is gekeken.”